دوره و شماره: دوره 5، شماره 3 - شماره پیاپی 17، پاییز 1392، صفحه 1-184 
سخن مدیر مسئول

سخن مدیر مسئول 17

صفحه 1-2

ناصر سراج

چکیده از جمله اصطلاحاتی که در سال های گذشته بر سر قلم نویسندگان و دانشگاهیان و بر سر زبان مجریان و مسئولان در کشورهای مختلف افتاده، اصطلاح تحقیقات دلیل بنیان است. معنای مستفاد از این اصطلاح به بیانی ساده، این است که مبنای تصمیم گیری ها و سیاستگذاری ها باید تحقیقات دقیق، قابل اعتماد و مستند باشد. رواج این اصطلاح در محافل علمی، به تدریج رو به فزونی گذاشته است و امروزه به عنوان یک اصل بدیهی مورد تأیید و تأکید می باشد. بر این مبنا، فصلنامه دانش ارزیابی به عنوان فصلنامه تخصصی دستگاه نظارت و بازرسی کشور، کوشیده تا در هر شماره، مجموعه ای از نوشته ها را نه به قلم نویسندگان بلکه به قلم محققانی که اغلب در میدان تحقیق، حضور داشته و به استخراج نتایج پرداخته اند، برای بهره برداری خوانندگان در اختیار قرار دهد. این ویژگی فصلنامه حاضر، آن را یک قدم به مجموعه های تحقیقاتی دلیل - بنیان نزدیک تر می سازد. شماره پیش روی خوانندگان دانش دوست، حاصل کار جمعی از همکاران این عرصه در کنار محققان حوزه های مربوط است و همچون دیگر نوشته های این مجموعه در سال های پیشین، در پی ملموس تر کردن مسایل موجود در حوزه های نظارت و بازرسی، ارتقاء آگاهی و فراهم تر کردن زمینه های بروز خلاقیت و نو آوری در عرصه های مذکور است. مانند همیشه، پیشنهادها و انتقادهای خوانندگان ارجمند، به دیده منت پذیرفته شده و طی کردن راه های آتی را سهل تر خواهد نمود.

مقاله پژوهشی

راهکارهای برون رفت از چالش فساد اداری در شهرداری تهران با استفاده از دو رویکرد ساختاری و فرآیندی

صفحه 5-26

بهشته تاج الدین، حسین اجاقی

چکیده این تحقیق با شناسایی مولفه ها و مصادیق فساد اداری در شهرداری تهران، سعی در ارائه راه حل ها و راهکارهایی مناسب جهت کاهش فساد اداری دارد. تحقیق حاضر این پرسش را دنبال می کند که فرایند مبارزه با فساد و راهکارهای برون رفت از چالش فساد اداری در شهرداری تهران چگونه است؟ چارچوب نظری مورد استفاده ما در این پژوهش، «تئوری محدودیت ها» است که ایده اصلی آن بر مدیریت گلوگاهها استوار است. بر اساس این تئوری، مبارزه با فساد اداری زمانی جوابگو است که بکوشیم گلوگاه های فساد اداری را در شهرداری تهران مشخص کنیم و راهکارها را معطوف به آن ها نماییم. در این مقاله ضمن تعریف فساد اداری و وضعیت آن در ایران و کشورهای دیگر، به نقش شهرداری ها در کاهش یا افزایش فساد اداری و اقدامات انجام شده شهرداری تهران در راستای ارتقای سلامت اداری اشاره شده است. آنگاه ضمن شناسایی مصادیق و گلوگاه های فساد و فرآیند مبارزه با آن، چالش های موجود در زمینه فساد اداری مطرح گردیده است. از یافته های مهم این تحقیق، وجود انواع فساد اداری، اقتصادی و مالی و فساد در مناقصات و قراردادها و همچنین تأثیر عوامل درون و برون سازمانی در فرایند مبارزه با فساد می باشد. جهت رهایی از چالش فساد اداری نیز دو راهکار ایجاد ساختار سازمانی مستقل برای ستاد ارتقای سلامت اداری شهرداری تهران و استفاده از چرخه بهبود مستمر دمینگ به عنوان یک مدل پویا با استفاده از دو رویکرد ساختاری و فرآیندی ارایه گردیده است.

مقاله پژوهشی

آسیب شناسی فرهنگی اجتماعی نظارت الکترونیکی (مطالعه موردی سامانه کشوری نظارت بر معاملات دستگاه های اجرایی در خراسان جنوبی)

صفحه 27-48

حسین مرادی، مسلم خسروی زارگز

چکیده یکی از سامانه های نظارت الکترونیکی بکار گرفته شده در سازمان بازرسی کل کشور، سامانه کشوری نظارت بر معاملات دستگاه های اجرایی است که این سازمان در مسیر استقرار آن با توفیقات و محدودیت هایی روبرو بوده است. بدیهی است که کشف و شفاف سازی موانع و محدودیت های فراروی این سامانه پیشگیرانه می تواند تقویت سیستم نظارت الکترونیکی در کل کشور را به همراه داشته باشد. در نتیجه این مقاله قصد دارد با مطالعه موردی سامانه مذکور در خراسان جنوبی به آسیب شناسی و رفع موانع و محدودیت های فرهنگی اجتماعی آن در استان بپردازد. لذا برای نیل به این هدف، از یک روش تحقیق تلفیقی (کیفی و کمی) استفاده شده است یعنی برای پاسخ به سؤال اصلی تحقیق، ابتدا یک مدل مفهومی کیفی بر مبنای مرور گسترده ادبیات و روش دلفی توسعه یافت و بر مبنای آن، و فرضیه مرتبط با موانع و محدودیت های فرهنگی اجتماعی پذیرش و استقرار نظارت الکترونیکی ارایه شد، سپس با اجرای پرسشنامه و مصاحبه با کارشناسان و مدیران دستگاه های اجرایی و بازرسی کل استان خراسان جنوبی، این فرضیه ها مورد ارزیابی کمی قرار گرفت و ۵ مورد از آن ها اثبات شد. نتایج تحقیق نشان داد که موانع فرهنگی اجتماعی سامانه مذکور به ترتیب شامل اعتقاد به رسمیت و وقار در طراحی رابط کاربری سامانه، عدم توجه کافی به رضایت کاربران، فقدان تقاضا و انگیزه سازمانی کارکنان دستگاه های اجرایی برای استفاده از سامانه، خطر کاهش پاسخگویی و مسئولیت پذیری کارکنان دستگاه های اجرایی و تنوع و تناقض در فرهنگ و رفتار سازمانی کارکنان دستگاه های اجرایی است. در پایان تحقیق نیز پیشنهاداتی جهت تحقیقات آتی و رفع آسیب ها و موانع موجود ارایه شد.

مقاله پژوهشی

بررسی رابطه بین رفتار شهروندی سازمانی کارکنان و فساد اداری مطالعه موردی : دستگاه های دولتی شهرستان ارومیه

صفحه 49-72

فاطمه امجدی کیا، فرهاد نژاد ایرانی، نادر بهلولی

چکیده هدف کلی مقاله حاضر بررسی رابطه بین رفتار شهروندی سازمانی کارکنان و فساد اداری در دستگاه های دولتی شهرستان ارومیه است. در تحقیق حاضر از نظریه پودساکف و همکارانش جهت اندازه گیری رفتار شهروندی سازمانی متغیر مستقل و مدل فساد اداری حسن حبیبی جهت اندازه گیری متغیر وابسته استفاده شده است. روش تحقیق در این پژوهش توصیفی پیمایشی و همبستگی است که شامل یک فرضیه اهم و هشت فرضیه فرعی می باشد . بدین منظور پرسشنامه ای برای سنجش این متغیرها طراحی شده و پس از اطمینان از روایی و پایایی ابزار اندازه گیری، در میان نمونه ای متشکل از ۳۶۳ نفر از کارکنان کلیه دستگاه های دولتی شهرستان ارومیه که با استفاده از جدول کوکران به دست آمده ، توزیع شد. جهت تجزیه و تحلیل داده های توصیفی بر اساس نرم افزار کامپیوتری SPSS از آمار توصیفی ( فراوانی، درصد فراوانی، جداول و نمودار و..) و جهت مشخص نمودن نحوه توزیع داده ها از آزمون کولموگروف اسمیرنوف و جهت تجزیه و تحلیل داده ها از آزمون پارامتریک پیرسون و رگرسیون چندگانه استفاده گردیده است. نتایج تحقیق نشان می دهد که بین رفتار شهروندی سازمانی کارکنان و فساد اداری رابطه معناداری وجود دارد. نوع رابطه ، منفی و معکوس و شدت این رابطه در بین عوامل مختلف متفاوت است اما در همه موارد وجود رابطه ثابت شده است که بیش ترین ارتباط را وفاداری سازمانی با میانگین - ۰/۴۲ و کم ترین ارتباط را جوانمردی و رفتار امدادی با میانگین - ۰/۲۷ با فساد اداری دارا می باشد.

مقاله پژوهشی

بررسی میزان تأثیر عوامل سازمانی و مدیریتی در بروز رفتار کاری انحرافی

صفحه 73-94

نرگس حسن مرادی، مرتضی قدرتی پور

چکیده بررسی میزان تأثیر عوامل سازمان و مدیریت در بروز رفتار کاری انحرافی موضوعی مهم به شمار می رود. چرا که با تبیین وضعیت موجود به مدیران عالی کمک می کند به منظور پیشگیری از بروز و یا کاهش چنین رفتارهایی، برنامه ریزی و تصمیم گیری نمایند. این پژوهش به بررسی میزان تأثیر عوامل سازمان و مدیریت (قوانین غیر منصفانه، فرهنگ سازمانی، ساختار جبران خدمات و پاداش ها، نگرش منفی و بدبینانه، بی اعتمادی کارکنان و ابهام در عملکرد شغل) در بروز رفتار کاری انحرافی (انحراف کاری، انحراف سیاسی، انحراف مالی، تهاجم شخصی) پرداخته است. با توجه به تحقیقات و همچنین مطالعات میدانی در خصوص موضوع تحقیق و نیز شرایط موجود در سازمان مورد مطالعه و پس از مشورت با اساتید فن، عوامل سازمانی و مدیریتی فوق برای بررسی انتخاب گردیده است. پژوهش حاضر از جنبه هدف کاربردی و نیز توسعه ای و از نظر ماهیت توصیفی پیمایشی است . یافته های تحقیق که حاصل جمع آوری اطلاعات از یک نمونه ۱۷۰نفری از کلیه کارکنان و مدیران سازمان بازنشستگی کشوری در تهران است، نشان می دهد بی اعتمادی کارکنان، نگرش های منفی و بدبینانه، ابهام در عملکرد شغل، ساختار جبران خدمات / پاداش، قوانین غیر منصفانه، فرهنگ سازمانی به ترتیب بیش ترین تأثیر را در بروز رفتار کاری انحرافی دارد. پیشنهاد اصلی این تحقیق اولویت دادن مدیران عالی به برنامه ریزی جهت اعتماد سازی دربین کارکنان و همچنین شناسایی سایر عوامل مؤثر در بروز رفتار کاری انحرافی است. واژگان کلیدی: رفتار کاری انحرافی، عوامل سازمان و مدیریت، سازمان بازنشستگی

مقاله پژوهشی

بررسی و اولویت بندی عوامل بروز فساد اداری در شهرداری های استان آذربایجان غربی از دید ارباب رجوع و کارکنان

صفحه 95-114

جعفر صادق فیضی، رضا نبی وند رضایی

چکیده این تحقیق با هدف شناسایی و اولویت بندی عوامل مؤثر بر بروز فساد اداری در شهرداری های استان آذربایجان غربی، به بررسی این عوامل می پردازد و سعی در ارایه راهکارهایی مناسب جهت کاهش فساد اداری دارد. تحقیق حاضر این پرسش را دنبال می کند که آیا نظام مدیریت منابع انسانی، نظام قانونی شهرداری ها، تکنولوژی مورد استفاده در شهرداری ها و عوامل محیطی بر میزان فساد اداری اثرگذار می باشد یا خیر؟ روش تحقیق روش کاربردی و توصیفی از نوع پیمایشی است. در این پژوهش، تعداد کارکنان و مراجعین شهرداری های استان آذربایجان غربی در شهرستان هایی که دارای فرمانداری هستند به عنوان حجم جامعه استفاده شده است. روش نمونه گیری ، تصادفی ساده می باشد. به منظور بررسی عوامل مؤثر بر بروز فساد اداری از پرسش نامه و برای پاسخ گویی به آن از طیف نقطه ای لیکرت استفاده شده است. به منظور تجزیه و تحلیل آماری داده ها، از آزمون های مختلف استفاده شده است. یافته های آزمون ها نشان می دهد که تمام عوامل مذکور در بروز فساد اداری در شهرداری های استان آذربایجان غربی مؤثر است. در نهایت عوامل مؤثر در فساد اداری را از دید ارباب رجوع و کارکنان اولویت بندی نموده و میزان تشابه نظرات هر دو طیف را نیز سنجیده است.

مقاله پژوهشی

بررسی تأثیر سلامت اداری بر رضایت شغلی؛ مطالعه موردی سازمان تأمین اجتماعی شیراز

صفحه 115-136

مریم نجاتی

چکیده هدف پژوهش بررسی تأثیر سلامت اداری بر رضایت شغلی کارکنان در سازمان تأمین اجتماعی شیراز می باشد که جامعه آماری ۵۰ نفر است. بدین منظور مدیران و کارکنان که دارای مدارک تحصیلی دیپلم به بالا هستند با استفاده از جدول مورگان تعداد ۱۷۰ نفر و با روش نمونه گیری تصادفی طبقه ای انتخاب شده اند و در این پژوهش از ۲ پرسشنامه سلامت اداری Mccusker ورضایت شغلی JDI استفاده گردیده که در نهایت رابطه این بررسی گردیده است. به منظور تحلیل آماری از نرم افزار SPSS استفاده شده که فرضیات توسط آزمون همبستگی اسپیرمن مورد تحلیل قرار گرفته است و نتایج حاصل از تحقیق نشان می دهد که بین سلامت اداری و رضایت شغلی رابطه ای مثبت و معنی دار وجود دارد. هم چنین یافته ها نشان می دهد که عوامل اقتصادی مهم ترین عامل مؤثر بر رضایت شغلی کارکنان می باشد که موجب سلامت اداری می گردد و عوامل اجتماعی به عنوان کمترین عامل مؤثر بر رضایت شغلی در این سازمان می باشد.

پژوهشی

مطالعه تطبیقی اقدامات انجام شده در زمینه مبارزه با پولشویی در ایران و کشور های منتخب

صفحه 137-165

حامد نعیمی پژوه، احمد توکل مقدم

چکیده در این گزارش پس از بررسی مفهوم پولشویی، مراحل، زمینه های آن، به بررسی قوانین و تجربه کشورهای موفق در مبارزه با پولشویی پرداخته شده است. سپس ضمن مقایسه تطبیقی قوانین و تجربه کشورهای منتخب، با قانون و تجربه مبارزه با پولشویی در ایران به ریشه یابی مشکلات موجود و کاستی های احتمالی در این زمینه پرداخته شده است. نتایج حاکی از آن است که علاوه بر مسائل فرهنگی و نبود سیستم های الکترونیکی جامع در مبارزه با پولشویی، عدم پیش بینی مواردی نظیر ضمانت اجرایی کافی قانون مبارزه با پولشویی، همکاری های محدود ایران با مجامع بین المللی در زمینه مبارزه با پولشویی به دلایل مختلف از جمله عدم حضور مقامات تنظیم کننده روابط خارجی، قضایی و پلیسی در بالاترین مرجع مبارزه با پولشویی (با وجود تأکید قوانین بین المللی به همکاری های بین المللی در این زمینه) و نیز محدود بودن اشخاص مشمول قانون و در نتیجه وجود مکان هایی برای تطهیر پول بدون الزام به گزارش دهی معاملات مشکوک، از جمله مواردی هستند که باعث عدم موفقیت کامل ایران در این زمینه شده است.